Ondokuz Mayıs Üniversitesi Rektörlük Binası Kurupelit Kampüsü, 55139 Atakum / SAMSUN
0362 312 19 19

5 Haziran Dünya Çevre Günü

15.06.2020
5 Haziran Dünya Çevre Günü

Dünya Çevre Günü her yıl 5 Haziran’da kutlanmaktadır ve Birleşmiş Milletler’in çevremizi korumak için farkındalığı ve eylemi teşvik eden başlıca aracıdır.

Bu yılın teması biyolojik çeşitlilik, hem acil hem de varoluşsal bir endişedir. Brezilya, ABD ve Avustralya’daki orman yangınlarından Doğu Afrika’daki çekirge istilalarına ve şimdi küresel bir hastalık pandemisine kadar yaşanan son olaylar, insanların ve içinde bulundukları yaşam ağlarının karşılıklı bağımlılığını göstermektedir.

Ancak, önemini gerçekten biliyor muyuz? Belki de biyolojik çeşitliliğimiz önemsiz olacaktır.

Biyoçeşitlilik karadaki ve suyun altındaki tüm yaşamı destekleyen temeldir. Temiz hava ve su, besleyici gıdalar, bilimsel anlayış ve ilaç kaynakları, doğal hastalıklara karşı direnç ve iklim değişikliğinin azaltılmasını sağlayarak insan sağlığının her yönünü etkiler. Bu ağın bir öğesini değiştirmek veya kaldırmak tüm yaşam sistemini etkiler ve olumsuz sonuçlar doğurabilir.

Ormansızlaşma, vahşi yaşam habitatlarına tecavüz, yoğun tarım ve iklim değişikliğinin hızlandırılması dahil olmak üzere insan eylemleri, doğayı sınırının ötesine itmiştir. Bu yolda devam edersek, biyolojik çeşitlilik kaybının gıda ve sağlık sistemlerinin çöküşü de dahil olmak üzere insanlık üzerinde ciddi etkileri olacaktır.

COVID-19’un ortaya çıkışı, biyoçeşitliliği yok ettiğimizde insan hayatını destekleyen sistemi yok ettiğimizin altını çizdi. Birleşmiş Milletler Çevre Programı, biyolojik çeşitliliği korumak, kimyasalların ve atıkların işlenmesini kontrollü gerçekleştirmek ve doğayı ve iklim acil durumlarını dikkate alan ekonomik iyileşme planlarını teşvik etmek için küresel çabaları desteklemektedir. Son aylarda, dünya koronavirüs pandemisine karşı savaşmak için kilitlendiğinden, yerel hava kalitesinde iyileşme konusunda birçok rapor yayınlanmıştır. Birleşik Devletler Ulusal Okyanus ve Atmosfer Birliği’nden en son veriler, küresel karbondioksit (CO2) seviyelerinin keskin bir şekilde arttığını göstermektedir. Maalesef bu çok geçici bir durum, temel bilgilerin hiçbiri değişmedi (yenilenebilir enerjiye geçiş, toplu taşıma, ormansızlaşma gibi). UNEP iklim değişikliği uzmanı Niklas Hagelberg, “Küresel enerji üretiminde köklü değişiklikler olmadan, emisyonlarda kalıcı bir azalma beklemek için hiçbir nedenimiz olmamalı” diyor.

“COVID-19 bunun yerine bize çevremizle sürdürülemez ilişkimizde aldığımız riskleri değerlendirebilme ve ekonomilerimizi çevreye karşı daha sorumlu bir şekilde yeniden inşa etme fırsatı yakalama fırsatı sunuyor. Esnek pazarlar, şirketler, ülkeler, küresel sistemler ve herkes için sağlıklı, sürdürülebilir bir gelecek inşa etmek için pandemi ve iklim felaketi gibi küresel tehditleri ciddi şekilde hesaba katmalıyız.

En büyük küresel zorluklardan biri, çevresel bozulmayı ekonomik büyümeden ayırarak ve daha fazlasını daha azıyla yaparak çevresel sürdürülebilirliği ekonomik büyüme ve refahla bütünleştirmektir. Sürdürülebilir tüketim ve üretim modellerini teşvik etmek ve daha yeşil ve sosyal olarak kapsayıcı bir küresel ekonomiye geçişi sağlamak için kaynak ayrıştırması ve etki ayrıştırması gereklidir.

Sürdürülebilir tüketim ve üretim uygulamalarının mutlaka gezegenin biyofiziksel sınırlarına saygı duyulması ve ekosistem hizmetleri ve faydaları üretme biyofiziksel kapasitesine uyması için mevcut küresel tüketim oranlarının düşürülmesi gerekmektedir.

Her yıl, üretilen tüm gıdaların yaklaşık üçte biri – yaklaşık 1 trilyon dolar değerinde 1.3 milyar tona eşit – tüketicilerin ve perakendecilerin kutularında çürümeye veya zayıf nakliye ve hasat uygulamalarından dolayı bozulmaya neden oluyor. Küresel nüfus 2050’ye kadar 9,6 milyara ulaşırsa, mevcut yaşam tarzlarını sürdürmek için gereken doğal kaynakları sağlamak için neredeyse üç gezegene eşdeğer bir ihtiyaç olabilir.

Dünya suyunun yüzde 3’ünden azı taze (içilebilir), bunun yüzde 2,5’i Antarktika, Kuzey Kutbu ve buzullarda donuyor. Bu nedenle insanlık, tüm insan ekosistemi ve tatlı su ihtiyaçları için yüzde 0,5’e güvenmelidir. İnsan suyu doğadan daha hızlı kirletiyor ve nehirlerde ve göllerde suyu geri dönüştürebiliyor. Suyun aşırı kullanımı küresel su stresine katkıda bulunur. Dünyadan pandemi ile savaşmak için ellerini yıkaması istenirken, BM yaklaşık 2.2 milyar insanın içme suyuna erişimi olmadığını ve 4.2 milyarın – dünya nüfusunun yarısından fazlasının – güvenli sağlık sistemlerinden yoksun olduğunu hatırladı.

Enerji verimliliği kazanımlarını teşvik eden teknolojik ilerlemelere rağmen, OECD ülkelerinde enerji kullanımı 2020 yılına kadar yüzde 35 daha büyümeye devam edecektir. Ticari ve konut enerji kullanımı, ulaşımdan sonra küresel enerji kullanımının en hızlı büyüyen ikinci bölgesidir.  2002 yılında OECD ülkelerindeki motorlu taşıt stoğu 550 milyon araçtı (yüzde 75’i kişisel otomobil). 2020 yılına kadar araç sahipliğinde yüzde 32’lik bir artış bekleniyor. Aynı zamanda motorlu taşıt kilometrelerinin yüzde 40 oranında artacağı ve küresel hava yolculuğunun aynı dönemde üç katına çıkacağı öngörülüyor. Hane halkı küresel enerjinin yüzde 29’unu tüketiyor ve sonuç olarak ortaya çıkan CO2 emisyonlarının yüzde 21’ine katkıda bulunuyor.

Üretim aşamasında (tarım, gıda işleme) gıdalardan kaynaklanan önemli çevresel etkiler meydana gelirken, hane halkı bu etkileri beslenme tercihleri ​​ve alışkanlıkları yoluyla etkilemektedir. Sonuç olarak bu, gıda ile ilgili enerji tüketimi ve atık üretimi yoluyla çevreyi etkiler. Her yıl 3 milyar ton yiyecek boşa harcanırken, yaklaşık 1 milyar insan yetersiz besleniyor ve 1 milyar insan daha aç. Aşırı gıda tüketimi sağlığımıza ve çevremize zararlıdır.

Arazi bozulması, azalan toprak verimliliği, sürdürülemez su kullanımı, aşırı avlanma ve deniz ortamı bozulması, doğal kaynak tabanının gıda sağlama yeteneğini azaltmaktadır. Gıda sektörü, dünyadaki toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 30’unu ve toplam Sera Gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 22’sini oluşturmaktadır.

Çevreye bağlı hedefler: 10 yıllık sürdürülebilir tüketim ve üretim programları çerçevesini uygulamak, tüm ülkeler harekete geçmek, gelişmekte olan ülkelerin kalkınma ve yeteneklerini dikkate alarak gelişmiş ülkeler öncülük etmek, 2030’a kadar doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimini ve verimli kullanımını sağlamak, 2030’a kadar, perakende ve tüketici seviyelerinde kişi başına küresel gıda atıklarını yarıya indirmek ve hasat sonrası kayıplar dahil üretim ve tedarik zincirleri boyunca gıda kayıplarını azaltmak, 2030 yılına kadar, mutabık kalınan uluslararası çerçevelere uygun olarak kimyasalların ve tüm atıkların yaşam döngüleri boyunca çevreye duyarlı yönetimini sağlamak ve insan sağlığı ve Çevre, 2030’a kadar önleme, azaltma, geri dönüşüm ve yeniden kullanım yoluyla atık üretimini önemli ölçüde azaltmak, şirketleri, sürdürülebilir uygulamaları benimsemeye ve sürdürülebilirlik bilgilerini raporlama döngülerine entegre etmeye teşvik etmek, ulusal politikalar ve önceliklere uygun olarak sürdürülebilir kamu alımları uygulamalarını teşvik etmek, 2030’a kadar, her yerde insanların sürdürülebilir kalkınma ve doğa ile uyum içinde yaşam tarzları için ilgili bilgi ve bilince sahip olmalarını sağlamak, gelişmekte olan ülkelerin daha sürdürülebilir tüketim ve üretim kalıplarına yönelmek için bilimsel ve teknolojik kapasitelerini güçlendirmelerine destek olmak, iş yaratan ve yerel kültür ve ürünleri tanıtan sürdürülebilir turizm için sürdürülebilir kalkınma etkilerini izlemek için araçlar geliştirmek ve uygulamak, çevresel etkileri tamamen yansıtmak da dahil olmak üzere ulusal koşullara uygun olarak piyasa bozulmalarını ortadan kaldırarak atık tüketimini teşvik eden verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarını rasyonelleştirmek gelişmekte olan ülkelerin özel ihtiyaç ve koşullarını açıklamak ve gelişmeleri üzerindeki olası olumsuz etkileri en aza indirmek, yoksulları ve etkilenen toplulukları koruyacak şekilde planlanmasıdır. Doğaya dayalı çözümler ve kaynak verimliliği ile ulusal olarak belirlenen katkıların artırılması çok önemlidir.

Çevre Günü 2020, daha çevreci, sürdürülebilir ve yaşanabilir bir ortam uğruna yapılması gerekenleri özetlersek:

a) Endüstriyel Atıkların Kontrolü: Küresel endüstriyel atıkların düzensiz olarak atılması kilitlenme döneminde kontrol edildiği görülmüştür. Tehlikeli Atıkların Sınır Ötesi Hareketlerinin Kontrolü ve Bertarafına İlişkin Basel Sözleşmesi (1989), endüstriyel atıkların tehlikeli sonuçlarına yöneliktir, ancak neredeyse tüm uluslararası sözleşmeler gibi, belirtilen hususları uygulamak için yasal bir araç sağlamamaktadır. Corona sonrası dönem, endüstriyel atıkların daha düzenlemeye yönelik çalışmalar hızlandırılmalıdır.

b) Plastik Kullanmaktan Kaçının: Üretimden kullanıma kadar plastik çevreyi her şekilde kirletir. Plastiğin yanlış depolanması, bertarafı vahşi yaşamın yanı sıra sucul yaşamda dengesizliğe neden olur.

c) Gereksiz Seyahatten Kaçının: Ülkeler arasındaki insanların hareketinin koronavirüs veya COVID-19 yayılımı ile sonuçlandığını unutmayın. Sosyal mesafenin (kendinizi kalabalıktan soyutlamak) ihtiyacı olduğunu anlamalıyız.

d) Klimaların Gereksiz Kullanımı: Klimaların düzgün çalışması için çok fazla enerji gerekir. Kirliliğe neden olan büyük miktarda elektrik tüketir. Raporlar, klimanın her yıl yaklaşık 100 milyon ton karbondioksit saldığını iddia ediyor, bu da genellikle sera gazı olarak biliniyor ve ozonun tükenmesine büyük katkı sağlıyor.

e) Doğrusal ekonomiden döngüsel ekonomiye geçerek sıfır atık prensibinin hükümet, halk, sanayi işbirliğiyle yaygınlaştırılmalıdır.

Yediğimiz yiyecekler, soluduğumuz hava, içtiğimiz su ve gezegenimizi yaşanabilir kılan iklim doğadan geliyor.

Ancak, bunlar doğanın bize bir mesaj yolladığı olağanüstü zamanlardır:

Hayatımızı sürdürmek için için doğaya önem vermeliyiz.

Uyanma vakti. Dikkat çekmek için. Seslerimizi yükseltmek için.

İnsanlar ve Dünya için daha iyi bir gelişme zamanı.

Bu Dünya Çevre Günü, Doğa Zamanı

5 Haziran Dünya  Çevre Günü kutlu olsun